Wat het markttoezicht werkelijk doet — nagelezen in zijn eigen strategie

De Europese Toegankelijkheidsakte (Richtlijn (EU) 2019/882) laat de handhaving aan de lidstaten. Duitsland zette haar om in de Barrierefreiheitsstärkungsgesetz (BFSG), en de deelstaten richtten daarvoor één gezamenlijke instantie op: de Marktüberwachungsstelle der Länder für die Barrierefreiheit von Produkten und Dienstleistungen, een publiekrechtelijk lichaam bekend als MLBF, gevestigd aan de Carl-Miller-Straße 6 in 39112 Maagdenburg. Zij houdt landelijk toezicht — er is geen bevoegdheid per deelstaat en dus geen verschil tussen Noordrijn-Westfalen, Beieren en Saksen.

De BFSG geldt sinds 28 juni 2025. De wet kent geen eerbiedigende werking voor bestaande websites: § 1, lid 3 kijkt of een dienst na die datum aan consumenten wordt geleverd, niet naar wanneer de site is gebouwd.

Wat de MLBF zegt niet te leveren: juridisch advies. Haar wettelijke opdracht, schrijft ze, omvat geen „juridisch advies door de markttoezichthouder”; wel stelt ze informatie beschikbaar aan het publiek en publiceert ze over haar werk en beslissingen. Advies aan micro-ondernemingen is uitdrukkelijk de taak van het Federaal Bureau voor Toegankelijkheid (§ 15 BFSG).

Bij de MLBF bestaat bovendien een adviesraad waarin belangenorganisaties van mensen met een beperking en werkgeverskoepels samen zitten — onder meer de Duitse Gehandicaptenraad, de ambachtskoepel ZDH, de kamerkoepel DIHK, Bitkom en de boekhandelsvereniging. Dat is geen bijzaak: daar worden de prioriteiten van de instantie inhoudelijk begeleid.

In het hoofdstuk over marktdekking staat, in het Duitse origineel: „Zur effizienten Durchdringung des Markts setzt die MÜB insbesondere bei webbasierten Dienstleistungen auf automatisierte Vorprüfungen. Durch den Einsatz technischer Prüfsoftware ist es möglich, eine deutlich größere Anzahl an Dienstleistungen in der Breite zu erfassen, als dies durch rein manuelle Prüfungen möglich wäre.” In het Nederlands: voor een efficiënte marktdekking zet de toezichthouder bij webgebaseerde diensten in het bijzonder in op geautomatiseerde voorcontroles; met technische testsoftware kan een aanzienlijk groter aantal diensten in de breedte worden bereikt dan met louter handmatige controles.

Consistent daarmee noemt hetzelfde document uitdrukkelijk de „resultaten van geautomatiseerde voorcontroles” als risicofactor voor actief toezicht — naast gebruikersbereik, ondernemingsgrootte, belang voor zelfstandig leven, complexiteit en interactiviteit van de dienst, publieke gebruikersfeedback en markttrends. In de strategie voor producten ontbreekt dit punt; het is eigen aan het dienstendeel, en webgebaseerde diensten worden expliciet genoemd.

Daarmee is onderbouwd wat tot nu toe alleen werd beweerd: de bevoegde instantie controleert websites niet uitsluitend als iemand klaagt, en niet uitsluitend met de hand. Ze zet testsoftware in om in de breedte te komen — en de resultaten van die voorcontroles bepalen mede wat ze daarna nader bekijkt.

En nu wat er niet staat. Er staat geen datum in. Geen omvang, geen aantal gecontroleerde sites, geen naam van een gereedschap, geen drempel waarboven een bevinding wordt doorgezet. Wie schrijft „vanaf het derde kwartaal van 2026 wordt automatisch gescand” haalt dat niet uit een bron maar verzint het. We weten dat precies, omdat die bewering twee keer in onze eigen teksten stond en twee keer moest worden verwijderd nadat we haar bij de bron niet terugvonden.

En een voorcontrole blijft een voorcontrole. Ze is het filter ervoor, niet de toetsing zelf. Hoe de eigenlijke toetsing eruit moet zien, staat in de wet — zie de volgende paragraaf.

§ 29 BFSG kent voor diensten drie trappen. Komt de instantie tot het oordeel dat niet aan de eisen wordt voldaan, dan gelast zij de dienstverlener onverwijld binnen een door haar gestelde redelijke termijn passende maatregelen te nemen (lid 1). Blijft dat zonder gevolg, dan volgt een tweede aanmaning, ditmaal onder dreiging van een verbod, opnieuw met redelijke termijn (lid 2). Pas daarna treft zij de noodzakelijke maatregelen en kan zij met name gelasten het aanbieden of leveren van de dienst te staken (lid 3). Toont de dienstverlener aan dat de conformiteit is hersteld, dan trekt de instantie het bevel in.

De markttoezichtstrategie beschrijft precies dit getrapte model nog eens in eigen woorden en plaatst het uitdrukkelijk onder het „evenredigheidsbeginsel”: eerst de aanmaning tot correctie, dan beperking en verbod, dan boete.

Over de hoogte: § 37, lid 2 BFSG noemt tot 100.000 euro — maar alleen voor de in lid 1, nrs. 1, 7, 8, 9 en 10 opgesomde gevallen. Voor een webwinkelier is daarvan nr. 8 relevant: een dienst aanbieden of leveren die niet voldoet aan de eisen van de uitvoeringsverordening (§ 14, lid 1 BFSG). In alle overige gevallen — waaronder de informatie- en inlichtingenplichten — ligt het maximum op tot 10.000 euro. Beide bedragen zijn maxima van een bandbreedte, geen standaardbedragen.

Eén ordenende opmerking: een bestuurlijke overtreding vereist opzet of nalatigheid (§ 37, lid 1). En de getrapte procedure betekent dat er tussen het eerste contact en een verbod minstens twee gestelde termijnen liggen. Dat is het verschil tussen toezicht en een valstrik — en de reden waarom paniekzaaierij bij dit onderwerp niet alleen onsympathiek is, maar simpelweg onnauwkeurig.

Er is geen minimumniveau van controle. De strategie zegt het zelf: omdat de BFSG pas sinds 28 juni 2025 wordt toegepast, zijn er „voor de huidige strategieperiode geen historische gegevens over aantallen zaken of gebrekpercentages” waaruit een kwantitatief minimum kan worden afgeleid. De nadruk ligt daarom op het waarborgen van reactievermogen en op het kwalitatief opbouwen van een gegevensbasis. Wie beweert dat de instantie „X webwinkels per maand” controleert, verzint een cijfer dat naar haar eigen zeggen nog niet bestaat.

Er is geen Europees meldsysteem voor diensten. Voor producten melden de instanties niet-conformiteiten via het federale instituut voor arbeidsveiligheid aan de Commissie en de andere lidstaten. Voor diensten stelt de strategie uitdrukkelijk dat een geformaliseerd meldsysteem via centrale EU-databanken zoals ICSMS niet uit de BFSG voortvloeit en momenteel niet is voorzien; de samenwerking verloopt per geval.

De toetsmethodiek in detail is niet gepubliceerd. Welke software, met welke regelsets, vanaf welke bevinding een voorcontrole een echte toetsing wordt: dat staat in geen van beide documenten. We raden er niet naar.

Wel bekend is waarop wordt geprioriteerd. Voor actief toezicht noemt de strategie vooral het belang voor zelfstandig leven en de marktdekking — bij diensten met groot bereik treft ontbrekende toegankelijkheid velen. Bij een lokaal of sectoraal monopolie wordt hoge marktdekking ook aangenomen als de absolute gebruikersaantallen klein zijn. En wie al eerder opviel, of weinig bereidheid tot meewerken toonde, wordt „met voorrang gecontroleerd” en hoger ingeschat qua risico.

Het beeld dat ontstaat, is nuchter. De instantie werkt risicogestuurd, getrapt en met beperkte middelen — en bij websites zet ze testsoftware in, simpelweg om in de breedte te komen. Geen dreigend onheil. Maar ook niet de rust die velen afleiden uit het feit dat ze tot nu toe niets hebben gehoord.